Lufta e Rusisë kundër Ukrainës dhe Evropës, aktivitetet e boshtit të së keqes kundër sistemit të vlerave perëndimore, por edhe kërcënimet nga Presidenti i SHBA-së Trump ndaj Danimarkës po e detyrojnë Evropën të adoptojë një politikë të jashtme dhe të sigurisë evropiane. 

Karl von Habsburg në “Fjalimin mbi të Ardhmen e Evropës”, 11 janar 2026.

Zonja Ministre e Jashtme, Ministre e Shtetit, Ekselencat, Zonja dhe Zotërinj, miq të dashur!

Në përgatitje për fjalimin tim të shtatë mbi të ardhmen e Evropës, të cilin – me një përjashtim – e mbaj në ditëlindjen time, i kam rishikuar fjalimet e mia të mëparshme. Një mesazh kyç nga fjalimet e kaluara mbetet i vlefshëm dhe mund të përmblidhet kështu: Evropa ende jeton në iluzionin e rehatshëm të shtetit providencial, funksioni kryesor i të cilit është shpërndarja e pasurisë, jo krijimi i saj. Kërcënimet nga Moska, Pekini dhe pjesa tjetër e Boshtit të së Keqes janë rritur. Në politikën e sigurisë, varësia nga Shtetet e Bashkuara mbetet problem. Ajo që ka ndryshuar është politika e Shteteve të Bashkuara, e cila përmblidhet mjaft mirë në strategjinë e re të sigurisë. Në politikën e jashtme, veprimet ende kryhen sipas interesave të veçanta të grupeve individuale të interesit, shpesh në dëm të Evropës në tërësi.

Prandaj është koha të ndalojmë së mohuari përgjegjësitë tona dhe në vend të kësaj të përballemi me  ato.Edhe pse disa nga këto ishin të parashikueshme. Ndryshimi i fokusit të SHBA-së nga Atllantiku drejt bregut të Paqësorit është i dukshëm që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Mbaj mend një bisedë në Uashington. Personi me të cilin flisja kishte në mur një hartë të Shteteve të Bashkuara, me shënime që shkonin nga bregu i Atllantikut drejt Paqësorit. Shenja e fundit ishte diku në mes në atë kohë. Ai e përdorte këtë për të ilustruar se si prioritetet politike ndryshojnë me kalimin e kohës. Biseda u zhvillua në mijëvjeçarin e kaluar. Ky zhvillim pra ishte i parashikueshëm prej kohësh, por duket se u injorua në Evropë. Sepse ishte konvenient. 

Ajo që është e re në strategjinë e sigurisë së SHBA-së është mbështetja e hapur për forcat anti-evropiane në vendet evropiane nga administrata aktuale e superfuqisë numër një në botë. Zëvendëspresidenti amerikan J.D. Vance e bëri këtë tashmë të qartë në fjalimin e tij në Konferencën e Sigurisë në Mynih. Presidenti Trump, me deklaratën e tij se BE-ja është aty vetëm “për të na mashtruar” – një mënyrë më pak e sjellshme për të thënë për të dëmtuar Shtetet e Bashkuara – e bëri të qartë se nuk ka kohë për integrimin evropian.

Për të përdorur termin “pikë kthese”: kjo është edhe një pikë kthese tjetër. Fakti që e gjithë kjo paraqitet si një zhvendosje konservatore në SHBA mund të interpretohet vetëm si një shaka e keqe.

Nëse mendojmë për një president të madh konservator në Uashington, ka të ngjarë që ai të jetë Ronald Reagan, i cili jo vetëm ishte propozues dhe mbështetës i integrimit evropian, por edhe e kuptoi qartë se armiku nuk ishte në Bruksel apo në ndonjë kryeqytet tjetër evropian, por në Moskë dhe kryeqytetet e tjera të Boshtit të së Keqes. Ishte ai që i bëri presion Gorbaçovit për të hequr Perden e Hekurt, ose më saktë, për të pranuar çmontimin e saj. Jo vetëm ai; nuk duhet të harrojmë Gjon Palin II, Atin e Shenjtë, i cili me fjalët e tij “Mos kini frikë” gjatë vizitës në Poloninë komuniste të asaj kohe, inkurajoi njerëzit të ngriheshin për liri.

Ky është një mesazh që mbetet i vërtetë edhe sot – për të gjithë Evropën. “Mos kini frikë”

Le të mos i mohojmë përgjegjësitë tona, por si evropianë t’i pranojmë sfidat me përgjegjësi. Pavarësisht gjithë kritikave që mund t’u bëjmë shumë vendimeve problematike politike në Evropë, Evropa ende ka potencialin të perceptohet si aktor gjeopolitik.

Është e drejta e Shteteve të Bashkuara të përcaktojë interesat e saj pavarësisht nga Evropa. Nëse ajo që përmban strategjia aktuale e sigurisë dhe i supozuari dokumenti përgatitor shoqërues jo-publik i saj shërben vërtet interesat e SHBA-së apo vetëm ato të një oligarkie në SHBA është çështje që nuk dua ta diskutoj këtu. Ne duhet të përqendrohemi te Evropa.

Evropa nuk ka të drejtë të kërkojë që SHBA-ja të jetë përgjegjëse për sigurinë tonë. Sigurisht, për një kohë të gjatë ishte gjithashtu e përshtatshme për SHBA-në të shihte evropianët thjesht si një vëlla i vogël për të cilin duhej të kujdesej. Fakti që Gjermania, për shembull, pezulloi rekrutimin nën ministrin e Mbrojtjes Guttenberg nuk ishte thjesht një vendim i leverdisshëm për Berlinin. Kjo ishte plotësisht në përputhje me vetë-imazhin e SHBA-së si superfuqia numër një në botë.

Një përfaqësues i një vendi më të vogël, i cili më vonë iu bashkua NATO-s pas rënies së Perdes së Hekurt, më tha dikur se amerikanët në atë kohë besonin se vendi i tij  nuk kishin nevojë për një forcë ajrore. Ata mendonin se vëllai i madh në Uashington do e merrte përsipër këtë punë. Vëllai i vogël në Evropë vendosi: ne kemi nevojë për forcën tonë ajrore. Së pari, vendimi ishte i mençur dhe i saktë; së dyti, tregon se një vend i vogël mund të përmbushë përgjegjësitë e tij nëse dëshiron.

Por le të kthehemi te strategjia e sigurisë së SHBA-së, e cila mori vëmendje të madhe mediatike një muaj më parë. Shumë është lexuar në të, dhe disa nga ajo që përmban në të vërtetë nuk përputhet plotësisht me qetësimin e çuditshëm ndaj Putinit.

Përveç vetëlavdërimit të presidentit aktual në Uashington, strategjia e sigurisë artikulon pozicione që kanë qenë të njohura prej kohësh. SHBA-ja dëshiron të mbetet superfuqia numër një në botë. Dhe kjo në të gjitha fushat. Kjo varion nga fuqia ushtarake dhe ekonomia më e fortë deri te udhëheqja teknologjike. Nuk ka asgjë të keqe me këtë.

Aspirata të ngjashme (përveç aspektit të superfuqisë) janë formuluar edhe në dokumentet e BE-së si Strategjia e Lisbonës dhe Green Deal. Evropa mund të mësonte shumë nga sqarimet në dokumentin amerikan. Po mendoj konkretisht për angazhimin ndaj kapaciteteve mbrojtëse dhe pothuajse pavarësisë në çështjet e energjisë.

Ajo që është e re është refuzimi i imigracionit. Ndryshe nga Evropa, ku imigracioni masiv i dekadës së kaluar ka çuar në trazira të dukshme, SHBA-ja është bërë ajo që është sot përmes imigracionit. Po aq e re është lëvizja kundër tregtisë së lirë botërore e formuluar në dokument. Kjo është befasuese, pasi është tregtia e lirë ajo që ka bërë si SHBA-në ashtu edhe Evropën fuqitë kryesore në botë.

Ka gjithashtu disa pika në dokument që tingëllojnë kontradiktore. Për shembull, thuhet se SHBA-ja prodhon produktet më të mira në botë. Nga ana tjetër, ka ankesa për deficitin tregtar, gjë që çon në kritikë të tregtisë së lirë botërore. Këtu, konsumatorët amerikanë duket se nuk pajtohen me udhëheqjen në Shtëpinë e Bardhë, sepse nëse produktet amerikane do të ishin më të mirat, vështirë se ndonjë amerikan do të blinte produkte nga Evropa ose vende të tjera.

Meqë ra fjala, kjo është një forcë që Evropa mund ta shfrytëzojë në partneritetin e saj me SHBA-në. Megjithatë, pas një çerek shekulli negociatash, më në fund duhet të jemi gati të pajtohemi me Mercosur, marrëveshjen tregtare me disa vende të Amerikës së Jugut.

Kam përdorur qëllimisht termin partneritet. Sepse kjo përmendet disa herë në dokumentin strategjik amerikan, duke përfshirë partneritetin me Evropën, konkretisht në lidhje me ruajtjen e lirisë dhe sigurisë si pjesë e identitetit perëndimor.

Megjithatë, lindin disa keqkuptime serioze, veçanërisht në lidhje me çështjen e identitetit. Këto keqkuptime bazohen pjesërisht në interpretime të ndryshme, por gjithashtu zbulojnë një refuzim të qartë të integrimit evropian – siç u përmend më lart.

Dokumenti strategjik lavdëron shtetin kombëtar. Kjo mund të shpjegohet me historinë e SHBA-së dhe kështu me vetë-imazhin amerikan, por nuk përputhet plotësisht me kuptimin evropian. Në SHBA, “ndërtimi i kombit” do të thotë se shteti formon kombin. Kushdo që emigron në SHBA – të paktën sipas kuptimit mbizotërues – bëhet pjesë e kombit amerikan.

Ndërsa shumë nga ky interpretim është adoptuar në Evropë, ai nuk i përshtatet vërtet idesë së shteteve kombëtare në Evropë, të cilat i ngjajnë më shumë komuniteteve të mëdha fisnore sesa një kombi me shumë emigrantë si Shtetet e Bashkuara.

Evropa ka njohur perandori supranacionale dhe komunitete shtetesh; Shtetet e Bashkuara janë diçka si një shtet supranacional, edhe pse interpretohet ndryshe, kryesisht përmes parimit të “melting pot” të kombeve, bashkimi i shumë kombeve në një të ri. Evropa, megjithatë, njeh dallimet, të cilat nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht antagonizëm. Ideja e shtetit kombëtar evropian rrjedh nga një ideologji nacionaliste që refuzon një rend supranacional.

Kjo kulmon në dokumentin strategjik amerikan me mbështetjen e tij për forcat e ashtuquajtura patriotike. Kjo është pika ku na kujtohet fjalimi i zëvendëspresidentit amerikan J.D. Vance në Konferencën e Sigurisë në Mynih, dhe rrjedhimisht, ne duhet të rishikojmë kuptimet e disa termave.

Sepse këtu ka të paktën një ngatërresë termash, nëse jo një shtrembërim të qëllimshëm të kuptimit në kuptimin orwellian.

Ne e njohim aleancën e partive që formojnë një grup parlamentar në Parlamentin Evropian nën emrin “Patriotët për Evropën”. Vetë emri përmban dy gënjeshtra. Këta nuk janë patriotë, por në disa raste nacionalistë brutale. Dhe ata sigurisht nuk janë për Evropën. Koncepti i këtyre partive bazohet në një kthim de facto të integrimit evropian, duke e reduktuar në bashkëpunim të thjeshtë midis qeverive, pa institucione të përbashkëta.

Për më tepër, shumica e partive të bashkuara në këtë grup janë të lidhura në një mënyrë ose në një tjetër me Putinin, i cili synon qartë të dominojë Evropën. Ata janë kolona e pestë e re e Moskës (e vjetra nga epoka komuniste ende ekziston), dhe kështu kryejnë një tradhti të dyfishtë: kundër vendit të tyre dhe kundër Evropës.

Një shtrembërim i dytë i termave shihet në keqpërdorimin e termit “Evropa Qendrore” (Mitteleuropa) nga këta të ashtuquajtur Patriotë për Evropën. Le të kujtojmë, ishin partitë nga Hungaria, Republika Çeke dhe Austria që themeluan këtë grup parlamentar, duke pretenduar gjithashtu se përfaqësojnë idenë e Evropës Qendrore kundër Brukselit.

Evropa Qendrore, kjo ide e një perandorie supranacionale që ne e njohim nga historia, nuk ka absolutisht asgjë të përbashkët me këta nacionalistë. Ishte ideologjia e tyre ajo që shkatërroi Evropën Qendrore.

Dhe ne duhet të sqarojmë një term të tretë këtu, sepse ai thirret shpesh nga ky grup nacionalist, anti-evropian në kundërshtimin e tij ndaj Bashkimit Evropian: koncepti i subsidiaritetit. Ky është parimi që një entitet më i madh nuk duhet të rregullojë atë që mund të rregullohet plotësisht në nivelin e një entiteti më të vogël.

Megjithatë, ky koncept i subsidiaritetit shkon shumë më thellë se një parim rregullator, dhe natyrisht më thellë se marrëdhënia midis Bashkimit Evropian dhe shteteve anëtare të tij. Le të marrim parasysh një citat nga enciklika “Quadragesimo anno”, në të cilën Papa Piu XI formulon një përkufizim shumë të qartë.

Por para se të arrij atje më lejoni një koment tjetër mbi strategjinë e sigurisë së SHBA-së. Konkretisht, mbi draftin sekret që supozohet se as nuk ekziston, por që shkaktoi edhe më shumë trazira se versioni i publikuar më pas.

Ai emërton disa vende që supozohet se duhet të nxirren nga Bashkimi Evropian për të rrëzuar BE-në. Një nga këto vende është Austria. Kjo mund të habisë disa, pasi Austria nuk shqihet për kësi gjërash në Bruksel.

Por, dhe tani do të pretendoj për një moment se ky dokument sekret është i vërtetë, nëse Austria vërtet përmendet, atëherë autorët e strategjisë pretendojnë se e njohin Austrinë më mirë se shumë në Austri. Ideja moderne e unifikimit evropian është në fakt një ide austriake. Ajo u zhvillua në Vjenë nga Richard Coudenhove-Kalergi, i cili publikoi artikullin e tij “Pan-Evropa: Një Propozim” në 1922 dhe pastaj, në 1926 – 100 vjet më parë – organizoi Kongresin e parë të madh Pan-Evropian në Vjenë.

Megjithatë, dhe tani do të pretendoj për një moment se ky dokument sekret është i vërtetë, nëse Austria vërtet përmendet, atëherë autorët e strategjisë pretendojnë se e njohin Austrinë më mirë se shumë në Austri. Për të shkatërruar një ide, duhet të shkatërrohet bërthama e saj. Prandaj, dëshira për të nxjerrë Austrinë nga BE-ja do të ishte logjike. Partnerët në “patriotët e rremë” tashmë janë identifikuar, por kushdo që shikoi sondazhet në dhjetor do të shohë se ka pak gjasa që kjo të ndodhë.

Megjithatë, ky fakt duhet të shfrytëzohet nga të gjithë evropianët! Evropa qartësisht ka diçka për t’u ofruar shumicës dërrmuese të evropianëve. Ky është një angazhim i qartë, por prapë nuk duhet të rehatosemi pa merak; përkundrazi, ai përfaqëson një bazë të fortë për një Evropë të fortë, të pavarur dhe të aftë politikisht.

Tani, kthehemi te subsidiariteti dhe përkufizimi i tij nga Papa Piu XI. Në enciklikën e tij “Quadragesimo anno”, Piu XI përshkruan “parimin socio-filozofik” (subsidiaritetin), i cili është “pa dyshim dhe pa interpretim”, si vijon: “Ashtu si ajo që një individ mund ta arrijë me iniciativën e tij dhe me forcën e tij nuk duhet t’i merret dhe t’i caktohet aktivitetit të shoqërisë, kështu është e padrejtë të pretendohet për dobinë e komunitetit më të madh dhe superior ajo që komunitetet më të vogla dhe vartëse mund ta arrijnë dhe ta çojnë në përfundim të suksesshëm; në të njëjtën kohë, është jashtëzakonisht dëmshme dhe shqetëson gjithë rendin shoqëror.”

Piu XI argumenton se duke respektuar këtë parim, njësitë e ndryshme të shoqërisë funksionojnë shumë më mirë sesa kur pushteti shtetëror ndërhyn në të gjitha fushat: “Sa më mirë të ruhet hierarkia e formave të ndryshme të shoqërisë përmes respektimit të rreptë të parimit të subsidiaritetit, aq më e fortë bëhet autoriteti dhe efektiviteti shoqëror, dhe aq më i mirë dhe më i begatë do të jetë shteti.”

Subsidiariteti është kështu antiteza e shtetit që rregullon gjithçka dhe pretendon sovranitetin e vetëm, siç bën shteti kombëtar. Subsidiariteti është i përfshirë në traktatet evropiane, edhe pse vetëm teknikisht. Por çfarë na pengon të kërkojmë zbatimin konkret të subsidiaritetit?

Subsidiariteti, siç është përkufizuar nga Ati i Shenjtë – dhe unë ende e konsideroj këtë përkufizimin më të mirë – është, së pari, një thirrje e fortë për një shtet të dobët dhe, së dyti, një thirrje për sundimin e ligjit. Sot na pëlqen të flasim për sundimin e ligjit, për sundimin liberal të ligjit, por ne nënkuptojmë vetëm përkufizimin teknik të detyrimit për të respektuar ligjet, pa marrë parasysh thelbin e vërtetë të sundimit liberal të ligjit.

Ai thelb është: “Sundimi i ligjit mbron drejtësinë dhe lirinë!” Sundimi i ligjit nuk imponon me forcë nocione private të lumturisë ose mirëqenies për të gjithë. Sundimi i ligjit sigurisht pranon diversitetin dhe idetë personale të ndryshme për jetesën bashkë, për sa kohë që këto nuk rrezikojnë të drejtat dhe liritë e të tjerëve.

Sundimi i ligjit nuk shpall ndonjë ideologji të veçantë si të vetmen të vlefshme. Kjo është logjike në një shoqëri demokratike, pasi bëhet fjalë për një konkurrim të parimeve dhe vlerave themelore. Sundimi i ligjit refuzon vetëm ato ideologji që ndjekin koncepte autoritare deri në totalitare ose përfaqësojnë interesat e shteteve të qeverisura në mënyrë autoritare deri në totalitare.

Një shembull i vogël që ilustron pikën time: Kohët e fundit, kanali gjerman i televizionit Arte transmetoi një dokumentar mbi planet e SHBA-së për të shkatërruar Evropën. Shkatërrimi i Evropës paraqitet kryesisht si i kryer nga e ashtuquajtura e djathta ose e djathta ekstreme; rrjetet e vjetra komuniste nuk përmenden. Kjo mund të konsiderohet ende një pasaktësi, por unë tashmë e kam shpjeguar se çfarë ndjekin këta patriotë të rremë, në kombinim me forcat nga SHBA-ja, si politikë.

Por pastaj thuhet: Fokusi – i kësaj të djathte ekstreme – qëndron, ndër të tjera, te kombi, ose “familja me burrë, grua dhe fëmijë, si njësi natyrore dhe themel i shoqërisë. Një klasik i të djathtës ekstreme.” “Arte” financohet me fonde publike, kryesisht nga Gjermania dhe Franca.

Sipas këtij përkufizimi, ka ndoshta shumë ekstremistë të djathtë këtu që, si unë, kanë një pikëpamje pozitive për familjen. Dhe pastaj pyet veten pse këta patriotë të rremë, të cilët duam t’i luftojmë, po tërheqin njerëz të zhgënjyer që ende kanë besim dhe vlerësojnë familjen.

Në realitet, kjo po ushqen polarizimin e shoqërisë. Pikërisht polarizimin nga i cili vuan shoqëria evropiane në shumë fusha sepse paragjykimi ideologjik është në thelb i detyrueshëm nga shteti. Kjo nuk ka lidhje me sundimin e ligjit, as me demokracinë; është qartësisht një abuzim me fondet publike dhe statusin e një transmetuesi publik.

Ne të gjithë e dimë se janë bërë dhe vazhdojnë të bëhen shumë gabime politike në Bashkimin Evropian. Ne duhet të pranojmë vazhdimisht këtë. Dhe ata që i kanë bërë dhe vazhdojnë t’i bëjnë këto gabime, të cilët fatkeqësisht mbajnë pozicione pushteti në disa vende të BE-së, nuk kanë të drejtë të na etiketojnë pastaj si patriotë të rremë. 

Ku, ju lutem, ka një angazhim më të madh për Evropën, një angazhim më të madh për rendin supranacional, një angazhim më të madh për lirinë dhe sundimin e ligjit se sa në të gjitha organizatat që na kanë ftuar në këtë ngjarje sot?

Unë e refuzova më herët praktikën e shtetit providencial që rregullon gjithçka sepse kërkoj përgjegjësi si nga qytetarët e lirë ashtu edhe nga politikanët. Prandaj, një digresion i shkurtër mbi gabimet politike që përballojmë para se të kthehem te politika e jashtme dhe e sigurisë dhe kështu te ideja e një Evrope të aftë gjeopolitikisht.

Kur të njëjtët politikanë që dikur promovuan Green Deal-in  dhe Direktivën e Zinxhirit të Furnizimit me të njëjtën forcë tani tërhiqen sepse realiteti i kap, është e qartë se kemi një problem kuadri në politikë. Ku është përgjegjësia e politikanëve këtu? Sipas cilave kritere kalohen ligjet si të paalternativë, vetëm për t’u amenduar para se të hyjnë në fuqi?

Shteti nuk mund dhe nuk duhet të rregullojë gjithçka. Shteti duhet të krijojë një kornizë në përputhje me politikën e shëndoshë ekonomike, duke krijuar kështu siguri ligjore në vend të burokracisë, dhe duhet të sigurojë sigurinë e brendshme dhe të jashtme. Për këtë ne paguajmë taksa dhe tarifa.

Sa më të mëdha kërcënimet e jashtme, aq më e arsyeshme është bashkëpunimi brenda një komuniteti vlerash, si BE-ja me institucionet e saj të përbashkëta.

Kërcënimi më i madh për Evropën për vite me radhë ka qenë lufta e shfarosjes e Moskës kundër Ukrainës. Një luftë që synon shkatërrimin e një shteti dhe një populli, ndërsa njëkohësisht punon për të ndarë Evropën për kontroll më të lehtë. Unë tashmë theksova se kolona e pestë e Moskës, nga patriotët e rremë te komunistët e vjetër, po kryen tradhti të lartë këtu.

Kur merremi me të ashtuquajturën Federatë Ruse, ne duhet të marrim parasysh disa parime themelore që na ndihmojnë të zhvillojmë një politikë të përgjegjshme ndaj Moskës: Rusia u krijua përmes pushtimit dhe mbahet bashkë nga terrori.

Kjo perandori koloniale e Moskës – ky term i përshtatet më mirë se Rusia – njeh vetëm dy gjendje: luftë ose përgatitje për luftë.

Ai është me orientim ekspansionist. Sapo një popull është pushtuar dhe nënshtruar, ai përdoret për t’u sakrifikuar në luftën tjetër të zgjerimit.

Gënjeshtrat janë shprehje e fuqisë së sundimtarit të Moskës. Edhe nëse ai e di se të gjithë të tjerët e dinë se po gënjen, ai lejohet të gënjejë sepse ka fuqinë për ta bërë këtë.

Pasi këto parime janë kuptuar, nuk duhet të jetë e vështirë – me kusht që të jemi të angazhuar ndaj vlerave evropiane – së pari, të gjejmë një strategji për t’u marrë me Moskën, dhe së dyti, të përcaktojmë qartë se cili është qëllimi i mbështetjes për Ukrainën.

Le të formuloj këto qëllime konkretisht: 

Rikthimi i integritetit territorial dhe sovranitetit të Ukrainës,

Dëmshpërblimet nga Moska,

dhe ndryshimi i regjimit në Moskë.

Rasti i Putinit duhet të trajtohet para një gjykate ndërkombëtare për krime lufte.

Por nuk është vetëm perandoria koloniale e Moskës ajo që sulmon drejtpërdrejt sundimin e ligjit në nivel ndërkombëtar, pra rendin e bazuar në rregulla. Kina nuk e fsheh fare se nuk ka aspak respekt për të drejtat e njeriut. Politika e saj agresive e jashtme, e kombinuar me një politikë ekonomike të synuar në varësi dhe sfondin e ideologjisë komuniste, paraqet një kërcënim masiv për botën e lirë. Komunizmi, fatkeqësisht, nuk ka zhdukur; mos harroni këtë!

Pekini po e bën të qartë se dëshiron të aneksojë Tajvanin, nëse është e nevojshme me forcë ushtarake.

Nëse ne, bota perëndimore, dështojmë të demonstrojmë në marrëdhëniet tona me Rusinë se do të mbrojmë rendin e bazuar në rregulla, që të mos zbresim në anarki globale në të cilën Boshti i mësipërm i së Keqes beson se mund të marrë me forcë çfarë dëshiron, atëherë Kina do të guxojë të nisë një sulm ushtarak ndaj Tajvanit.

Me fjalë të tjera: nëse nuk jemi të gatshëm të mbrojmë rendin e bazuar në rregulla në Ukrainë, atëherë rreziku i luftës në botë do të rritet në mënyrë eksponenciale.

Një Evropë e ndarë nuk do të jetë në gjendje të kapërcejë këto sfida. Kjo demonstrohet edhe nga përpjekjet e Presidentit amerikan Trump për të arritur një marrëveshje me tiranin e Moskës, Putinin, mbi kokën e ukrainasve dhe evropianëve – një marrëveshje që mund të përfitojë rrethet oligarkike të të dy burrave, por nuk mund të sjellë paqe.

Paqja duhet të jetë gjithashtu e drejtë.

Kjo më kthen te një kërkesë që e kam bërë vazhdimisht në fjalimet e mia dhe do ta vazhdoj ta bëj: Evropa, Bashkimi Evropian, ka nevojë për një politikë të vërtetë të jashtme dhe të sigurisë evropiane.

Politika e jashtme evropiane do të thotë jo vetëm koordinimi i politikave të jashtme të 27 shteteve anëtare – dhe shpresoj se do të ketë më shumë – nga Përfaqësuesi i Lartë për Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë, por edhe një ministri e jashtme e BE-së e kryesuar nga një ministër i jashtëm.

Për këtë, ne kemi nevojë për bërthamën e një kushtetute evropiane që sanksionon pikërisht këtë kompetencë të politikës së jashtme për Bashkimin Evropian. Ky pikë, meqë ra fjala, do të përputhej plotësisht me parimet e subsidiaritetit. Ashtu si çdo ministër i jashtëm aktualisht i nënshtrohet mbikëqyrjes parlamentare nga vendi i tij, një ministër i jashtëm i BE-së do t’i nënshtrohej mbikëqyrjes parlamentare nga Parlamenti Evropian, i cili zgjidhet drejtpërdrejt nga qytetarët e BE-së.

Kjo është pikërisht çështja e sovranitetit për të cilën flasin kaq shumë egoistë kombëtarë. Sepse sovraniteti, zonja dhe zotërinj, do të thotë konkretisht aftësia për të vepruar dhe formësuar ngjarjet. Një politikë e jashtme evropiane do të ofronte një vlerë të qartë të shtuar krahasuar me një qasje thjesht nacionaliste.

Bashkë, ne mund të zhvillojmë strategji për t’u marrë me ndryshimet në gjeopolitikë dhe gjeoekonomi. Çfarë do të thotë, për shembull, ngrohja globale për rrugët tregtare botërore? Po i referohem këtu Kalimit Verilindor, i cili do të bëhet i mundur kur Oqeani Arktik të shkrihet.

Por po mendoj edhe për një strategji evropiane për dekolonizimin e mundshëm të perandorisë koloniale të Moskës. Në disa vende tashmë ka programe për të përgatitur politikanë nga popujt e ndryshëm të shtypur të kësaj perandorie të mëparshme për të menaxhuar një skenar të tillë me gjakderdhje sa më të pakët.

As nuk e kam përmendur zgjerimin e marrëdhënieve tona me vendet e Amerikës Latine. Ose një strategji konkrete për Afrikën. Rusia, Kina dhe Shtetet e Bashkuara ushtrojnë ndikim të konsiderueshëm në këto rajone. Kjo zakonisht nuk është në dobi të këtyre rajoneve, por kryesisht në dëm të Evropës.

Si ndividë të angazhuar politikisht, ne të gjithë kemi vëzhguar zhvillimet e ditëve të fundit. Me këtë nuk nënkuptoj vetëm protestat e fundit kundër regjimit në Teheran, të cilat demonstrojnë se vullneti për liri mund të shtypet vetëm përkohësisht. Natyrisht, populli iranian meriton gjithashtu liri, demokraci, të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit. Ata po luftojnë për këto të drejta.

Vetëm që askush të mos keqkuptojë komentet e mia mbi rrëzimin e diktaturës së Maduros në Venezuelë: nuk derdh një lot për këtë shtypës komunist. Por ne duhet të pyesim veten se çfarë nënkupton mënyra e rrëzimit dhe arrestimit të tij nga SHBA-ja. Strategjia e mësipërme e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së thekson Doktrinën Monroe: “Amerika për amerikanët.”

A do të thotë kjo se SHBA-ja nën Donald Trump po braktis vërtet rendin e bazuar në rregulla? A po kthehemi te e ashtuquajtura ligji i xhunglës? A po përcaktohen tani tërë rajone si pjesë e sferës së ndikimit të një hegemoni, ku ai hegemon vendos vetëm? Nëse është kaq e lehtë të çaktivizohen mbrojtjet ajrore të furnizuara nga Moska, pse të mos i jepet Ukrainës mjetet për ta bërë këtë? A do të thotë sferat e ndikimit se Putini dhe Trump tani mund të arrijnë po aq lehtë një marrëveshje mbi kokën e Ukrainës? Çfarë do të thotë kur gruaja e zëvendëskrye-shefit të stafit të Donald Trump ka postuar tashmë një hartë të Groenlandës në ngjyrat e flamurit me yje? Çfarë do të thotë kur SHBA-ja hoqi sanksionet kundër regjimit diktatorial të Lukashenkos në Bjellorusi vetëm disa javë më parë?

Unë nuk hedh fall  për të parashikuar të ardhmen. Dhe nuk jam determinist që mendon se gjithçka është tashmë e paracaktuar. Por ajo që mund të them me siguri është kjo: E gjithë kjo do të na prekë ne evropianët!

Pikërisht për këtë arsye ne si evropianë duhet të pyesim veten nëse duam të vazhdojmë të mbetemi në komoditetin e rehatshëm – dhe kështu të bëhemi peng të fuqive jo-evropiane – apo nëse duam të bëhemi aktorë të pavarur në skenën botërore.

Ne ende kemi mundësinë, kemi ende një dritare mundësish për t’u bërë aktorë të pavarur. Mendoj se të gjithë këtu e dinë se unë e preferoj qartë këtë opsion.

Le të mos i mohojmë përgjegjësinë tonë; le ta marrim seriozisht si evropianë!

-/- në “Fjalimin mbi të Ardhmen e Evropës”, 11 janar 2026.

Zonja Ministre e Jashtme, Ministre e Shtetit, Ekselencat, Zonja dhe Zotërinj, miq të dashur!

Në përgatitje për fjalimin tim të shtatë mbi të ardhmen e Evropës, të cilin – me një përjashtim – e mbaj në ditëlindjen time, i kam rishikuar fjalimet e mia të mëparshme. Një mesazh kyç nga fjalimet e kaluara mbetet i vlefshëm dhe mund të përmblidhet kështu: Evropa ende jeton në iluzionin e rehatshëm të shtetit providencial, funksioni kryesor i të cilit është shpërndarja e pasurisë, jo krijimi i saj. Kërcënimet nga Moska, Pekini dhe pjesa tjetër e Boshtit të së Keqes janë rritur. Në politikën e sigurisë, varësia nga Shtetet e Bashkuara mbetet problem. Ajo që ka ndryshuar është politika e Shteteve të Bashkuara, e cila përmblidhet mjaft mirë në strategjinë e re të sigurisë. Në politikën e jashtme, veprimet ende kryhen sipas interesave të veçanta të grupeve individuale të interesit, shpesh në dëm të Evropës në tërësi.

Prandaj është koha të ndalojmë së mohuari përgjegjësitë tona dhe në vend të kësaj të përballemi me  ato.Edhe pse disa nga këto ishin të parashikueshme. Ndryshimi i fokusit të SHBA-së nga Atllantiku drejt bregut të Paqësorit është i dukshëm që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Mbaj mend një bisedë në Uashington. Personi me të cilin flisja kishte në mur një hartë të Shteteve të Bashkuara, me shënime që shkonin nga bregu i Atllantikut drejt Paqësorit. Shenja e fundit ishte diku në mes në atë kohë. Ai e përdorte këtë për të ilustruar se si prioritetet politike ndryshojnë me kalimin e kohës. Biseda u zhvillua në mijëvjeçarin e kaluar. Ky zhvillim pra ishte i parashikueshëm prej kohësh, por duket se u injorua në Evropë. Sepse ishte konvenient. 

Ajo që është e re në strategjinë e sigurisë së SHBA-së është mbështetja e hapur për forcat anti-evropiane në vendet evropiane nga administrata aktuale e superfuqisë numër një në botë. Zëvendëspresidenti amerikan J.D. Vance e bëri këtë tashmë të qartë në fjalimin e tij në Konferencën e Sigurisë në Mynih. Presidenti Trump, me deklaratën e tij se BE-ja është aty vetëm “për të na mashtruar” – një mënyrë më pak e sjellshme për të thënë për të dëmtuar Shtetet e Bashkuara – e bëri të qartë se nuk ka kohë për integrimin evropian.

Për të përdorur termin “pikë kthese”: kjo është edhe një pikë kthese tjetër. Fakti që e gjithë kjo paraqitet si një zhvendosje konservatore në SHBA mund të interpretohet vetëm si një shaka e keqe.

Nëse mendojmë për një president të madh konservator në Uashington, ka të ngjarë që ai të jetë Ronald Reagan, i cili jo vetëm ishte propozues dhe mbështetës i integrimit evropian, por edhe e kuptoi qartë se armiku nuk ishte në Bruksel apo në ndonjë kryeqytet tjetër evropian, por në Moskë dhe kryeqytetet e tjera të Boshtit të së Keqes. Ishte ai që i bëri presion Gorbaçovit për të hequr Perden e Hekurt, ose më saktë, për të pranuar çmontimin e saj. Jo vetëm ai; nuk duhet të harrojmë Gjon Palin II, Atin e Shenjtë, i cili me fjalët e tij “Mos kini frikë” gjatë vizitës në Poloninë komuniste të asaj kohe, inkurajoi njerëzit të ngriheshin për liri.

Ky është një mesazh që mbetet i vërtetë edhe sot – për të gjithë Evropën. “Mos kini frikë”

Le të mos i mohojmë përgjegjësitë tona, por si evropianë t’i pranojmë sfidat me përgjegjësi. Pavarësisht gjithë kritikave që mund t’u bëjmë shumë vendimeve problematike politike në Evropë, Evropa ende ka potencialin të perceptohet si aktor gjeopolitik.

Është e drejta e Shteteve të Bashkuara të përcaktojë interesat e saj pavarësisht nga Evropa. Nëse ajo që përmban strategjia aktuale e sigurisë dhe i supozuari dokumenti përgatitor shoqërues jo-publik i saj shërben vërtet interesat e SHBA-së apo vetëm ato të një oligarkie në SHBA është çështje që nuk dua ta diskutoj këtu. Ne duhet të përqendrohemi te Evropa.

Evropa nuk ka të drejtë të kërkojë që SHBA-ja të jetë përgjegjëse për sigurinë tonë. Sigurisht, për një kohë të gjatë ishte gjithashtu e përshtatshme për SHBA-në të shihte evropianët thjesht si një vëlla i vogël për të cilin duhej të kujdesej. Fakti që Gjermania, për shembull, pezulloi rekrutimin nën ministrin e Mbrojtjes Guttenberg nuk ishte thjesht një vendim i leverdisshëm për Berlinin. Kjo ishte plotësisht në përputhje me vetë-imazhin e SHBA-së si superfuqia numër një në botë.

Një përfaqësues i një vendi më të vogël, i cili më vonë iu bashkua NATO-s pas rënies së Perdes së Hekurt, më tha dikur se amerikanët në atë kohë besonin se vendi i tij  nuk kishin nevojë për një forcë ajrore. Ata mendonin se vëllai i madh në Uashington do e merrte përsipër këtë punë. Vëllai i vogël në Evropë vendosi: ne kemi nevojë për forcën tonë ajrore. Së pari, vendimi ishte i mençur dhe i saktë; së dyti, tregon se një vend i vogël mund të përmbushë përgjegjësitë e tij nëse dëshiron.

Por le të kthehemi te strategjia e sigurisë së SHBA-së, e cila mori vëmendje të madhe mediatike një muaj më parë. Shumë është lexuar në të, dhe disa nga ajo që përmban në të vërtetë nuk përputhet plotësisht me qetësimin e çuditshëm ndaj Putinit.

Përveç vetëlavdërimit të presidentit aktual në Uashington, strategjia e sigurisë artikulon pozicione që kanë qenë të njohura prej kohësh. SHBA-ja dëshiron të mbetet superfuqia numër një në botë. Dhe kjo në të gjitha fushat. Kjo varion nga fuqia ushtarake dhe ekonomia më e fortë deri te udhëheqja teknologjike. Nuk ka asgjë të keqe me këtë.

Aspirata të ngjashme (përveç aspektit të superfuqisë) janë formuluar edhe në dokumentet e BE-së si Strategjia e Lisbonës dhe Green Deal. Evropa mund të mësonte shumë nga sqarimet në dokumentin amerikan. Po mendoj konkretisht për angazhimin ndaj kapaciteteve mbrojtëse dhe pothuajse pavarësisë në çështjet e energjisë.

Ajo që është e re është refuzimi i imigracionit. Ndryshe nga Evropa, ku imigracioni masiv i dekadës së kaluar ka çuar në trazira të dukshme, SHBA-ja është bërë ajo që është sot përmes imigracionit. Po aq e re është lëvizja kundër tregtisë së lirë botërore e formuluar në dokument. Kjo është befasuese, pasi është tregtia e lirë ajo që ka bërë si SHBA-në ashtu edhe Evropën fuqitë kryesore në botë. 

Ka gjithashtu disa pika në dokument që tingëllojnë kontradiktore. Për shembull, thuhet se SHBA-ja prodhon produktet më të mira në botë. Nga ana tjetër, ka ankesa për deficitin tregtar, gjë që çon në kritikë të tregtisë së lirë botërore. Këtu, konsumatorët amerikanë duket se nuk pajtohen me udhëheqjen në Shtëpinë e Bardhë, sepse nëse produktet amerikane do të ishin më të mirat, vështirë se ndonjë amerikan do të blinte produkte nga Evropa ose vende të tjera.

Meqë ra fjala, kjo është një forcë që Evropa mund ta shfrytëzojë në partneritetin e saj me SHBA-në. Megjithatë, pas një çerek shekulli negociatash, më në fund duhet të jemi gati të pajtohemi me Mercosur, marrëveshjen tregtare me disa vende të Amerikës së Jugut.

Kam përdorur qëllimisht termin partneritet. Sepse kjo përmendet disa herë në dokumentin strategjik amerikan, duke përfshirë partneritetin me Evropën, konkretisht në lidhje me ruajtjen e lirisë dhe sigurisë si pjesë e identitetit perëndimor.

Megjithatë, lindin disa keqkuptime serioze, veçanërisht në lidhje me çështjen e identitetit. Këto keqkuptime bazohen pjesërisht në interpretime të ndryshme, por gjithashtu zbulojnë një refuzim të qartë të integrimit evropian – siç u përmend më lart.

Dokumenti strategjik lavdëron shtetin kombëtar. Kjo mund të shpjegohet me historinë e SHBA-së dhe kështu me vetë-imazhin amerikan, por nuk përputhet plotësisht me kuptimin evropian. Në SHBA, “ndërtimi i kombit” do të thotë se shteti formon kombin. Kushdo që emigron në SHBA – të paktën sipas kuptimit mbizotërues – bëhet pjesë e kombit amerikan.

Ndërsa shumë nga ky interpretim është adoptuar në Evropë, ai nuk i përshtatet vërtet idesë së shteteve kombëtare në Evropë, të cilat i ngjajnë më shumë komuniteteve të mëdha fisnore sesa një kombi me shumë emigrantë si Shtetet e Bashkuara.

Evropa ka njohur perandori supranacionale dhe komunitete shtetesh; Shtetet e Bashkuara janë diçka si një shtet supranacional, edhe pse interpretohet ndryshe, kryesisht përmes parimit të “melting pot” të kombeve, bashkimi i shumë kombeve në një të ri. Evropa, megjithatë, njeh dallimet, të cilat nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht antagonizëm. Ideja e shtetit kombëtar evropian rrjedh nga një ideologji nacionaliste që refuzon një rend supranacional.

Kjo kulmon në dokumentin strategjik amerikan me mbështetjen e tij për forcat e ashtuquajtura patriotike. Kjo është pika ku na kujtohet fjalimi i zëvendëspresidentit amerikan J.D. Vance në Konferencën e Sigurisë në Mynih, dhe rrjedhimisht, ne duhet të rishikojmë kuptimet e disa termave.

Sepse këtu ka të paktën një ngatërresë termash, nëse jo një shtrembërim të qëllimshëm të kuptimit në kuptimin orwellian.

Ne e njohim aleancën e partive që formojnë një grup parlamentar në Parlamentin Evropian nën emrin “Patriotët për Evropën”. Vetë emri përmban dy gënjeshtra. Këta nuk janë patriotë, por në disa raste nacionalistë brutale. Dhe ata sigurisht nuk janë për Evropën. Koncepti i këtyre partive bazohet në një kthim de facto të integrimit evropian, duke e reduktuar në bashkëpunim të thjeshtë midis qeverive, pa institucione të përbashkëta.

Për më tepër, shumica e partive të bashkuara në këtë grup janë të lidhura në një mënyrë ose në një tjetër me Putinin, i cili synon qartë të dominojë Evropën. Ata janë kolona e pestë e re e Moskës (e vjetra nga epoka komuniste ende ekziston), dhe kështu kryejnë një tradhti të dyfishtë: kundër vendit të tyre dhe kundër Evropës.

Një shtrembërim i dytë i termave shihet në keqpërdorimin e termit “Evropa Qendrore” (Mitteleuropa) nga këta të ashtuquajtur Patriotë për Evropën. Le të kujtojmë, ishin partitë nga Hungaria, Republika Çeke dhe Austria që themeluan këtë grup parlamentar, duke pretenduar gjithashtu se përfaqësojnë idenë e Evropës Qendrore kundër Brukselit.

Evropa Qendrore, kjo ide e një perandorie supranacionale që ne e njohim nga historia, nuk ka absolutisht asgjë të përbashkët me këta nacionalistë. Ishte ideologjia e tyre ajo që shkatërroi Evropën Qendrore.

Dhe ne duhet të sqarojmë një term të tretë këtu, sepse ai thirret shpesh nga ky grup nacionalist, anti-evropian në kundërshtimin e tij ndaj Bashkimit Evropian: koncepti i subsidiaritetit. Ky është parimi që një entitet më i madh nuk duhet të rregullojë atë që mund të rregullohet plotësisht në nivelin e një entiteti më të vogël.

Megjithatë, ky koncept i subsidiaritetit shkon shumë më thellë se një parim rregullator, dhe natyrisht më thellë se marrëdhënia midis Bashkimit Evropian dhe shteteve anëtare të tij. Le të marrim parasysh një citat nga enciklika “Quadragesimo anno”, në të cilën Papa Piu XI formulon një përkufizim shumë të qartë.

Por para se të arrij atje më lejoni një koment tjetër mbi strategjinë e sigurisë së SHBA-së. Konkretisht, mbi draftin sekret që supozohet se as nuk ekziston, por që shkaktoi edhe më shumë trazira se versioni i publikuar më pas.

Ai emërton disa vende që supozohet se duhet të nxirren nga Bashkimi Evropian për të rrëzuar BE-në. Një nga këto vende është Austria. Kjo mund të habisë disa, pasi Austria nuk shqihet për kësi gjërash në Bruksel.

Por, dhe tani do të pretendoj për një moment se ky dokument sekret është i vërtetë, nëse Austria vërtet përmendet, atëherë autorët e strategjisë pretendojnë se e njohin Austrinë më mirë se shumë në Austri. Ideja moderne e unifikimit evropian është në fakt një ide austriake. Ajo u zhvillua në Vjenë nga Richard Coudenhove-Kalergi, i cili publikoi artikullin e tij “Pan-Evropa: Një Propozim” në 1922 dhe pastaj, në 1926 – 100 vjet më parë – organizoi Kongresin e parë të madh Pan-Evropian në Vjenë.

Megjithatë, dhe tani do të pretendoj për një moment se ky dokument sekret është i vërtetë, nëse Austria vërtet përmendet, atëherë autorët e strategjisë pretendojnë se e njohin Austrinë më mirë se shumë në Austri. Për të shkatërruar një ide, duhet të shkatërrohet bërthama e saj. Prandaj, dëshira për të nxjerrë Austrinë nga BE-ja do të ishte logjike. Partnerët në “patriotët e rremë” tashmë janë identifikuar, por kushdo që shikoi sondazhet në dhjetor do të shohë se ka pak gjasa që kjo të ndodhë.

Megjithatë, ky fakt duhet të shfrytëzohet nga të gjithë evropianët! Evropa qartësisht ka diçka për t’u ofruar shumicës dërrmuese të evropianëve. Ky është një angazhim i qartë, por prapë nuk duhet të rehatosemi pa merak; përkundrazi, ai përfaqëson një bazë të fortë për një Evropë të fortë, të pavarur dhe të aftë politikisht.

Tani, kthehemi te subsidiariteti dhe përkufizimi i tij nga Papa Piu XI. Në enciklikën e tij “Quadragesimo anno”, Piu XI përshkruan “parimin socio-filozofik” (subsidiaritetin), i cili është “pa dyshim dhe pa interpretim”, si vijon: “Ashtu si ajo që një individ mund ta arrijë me iniciativën e tij dhe me forcën e tij nuk duhet t’i merret dhe t’i caktohet aktivitetit të shoqërisë, kështu është e padrejtë të pretendohet për dobinë e komunitetit më të madh dhe superior ajo që komunitetet më të vogla dhe vartëse mund ta arrijnë dhe ta çojnë në përfundim të suksesshëm; në të njëjtën kohë, është jashtëzakonisht dëmshme dhe shqetëson gjithë rendin shoqëror.”

Piu XI argumenton se duke respektuar këtë parim, njësitë e ndryshme të shoqërisë funksionojnë shumë më mirë sesa kur pushteti shtetëror ndërhyn në të gjitha fushat: “Sa më mirë të ruhet hierarkia e formave të ndryshme të shoqërisë përmes respektimit të rreptë të parimit të subsidiaritetit, aq më e fortë bëhet autoriteti dhe efektiviteti shoqëror, dhe aq më i mirë dhe më i begatë do të jetë shteti.”

Subsidiariteti është kështu antiteza e shtetit që rregullon gjithçka dhe pretendon sovranitetin e vetëm, siç bën shteti kombëtar. Subsidiariteti është i përfshirë në traktatet evropiane, edhe pse vetëm teknikisht. Por çfarë na pengon të kërkojmë zbatimin konkret të subsidiaritetit?

Subsidiariteti, siç është përkufizuar nga Ati i Shenjtë – dhe unë ende e konsideroj këtë përkufizimin më të mirë – është, së pari, një thirrje e fortë për një shtet të dobët dhe, së dyti, një thirrje për sundimin e ligjit. Sot na pëlqen të flasim për sundimin e ligjit, për sundimin liberal të ligjit, por ne nënkuptojmë vetëm përkufizimin teknik të detyrimit për të respektuar ligjet, pa marrë parasysh thelbin e vërtetë të sundimit liberal të ligjit.

Ai thelb është: “Sundimi i ligjit mbron drejtësinë dhe lirinë!” Sundimi i ligjit nuk imponon me forcë nocione private të lumturisë ose mirëqenies për të gjithë. Sundimi i ligjit sigurisht pranon diversitetin dhe idetë personale të ndryshme për jetesën bashkë, për sa kohë që këto nuk rrezikojnë të drejtat dhe liritë e të tjerëve.

Sundimi i ligjit nuk shpall ndonjë ideologji të veçantë si të vetmen të vlefshme. Kjo është logjike në një shoqëri demokratike, pasi bëhet fjalë për një konkurrim të parimeve dhe vlerave themelore. Sundimi i ligjit refuzon vetëm ato ideologji që ndjekin koncepte autoritare deri në totalitare ose përfaqësojnë interesat e shteteve të qeverisura në mënyrë autoritare deri në totalitare.

Një shembull i vogël që ilustron pikën time: Kohët e fundit, kanali gjerman i televizionit Arte transmetoi një dokumentar mbi planet e SHBA-së për të shkatërruar Evropën. Shkatërrimi i Evropës paraqitet kryesisht si i kryer nga e ashtuquajtura e djathta ose e djathta ekstreme; rrjetet e vjetra komuniste nuk përmenden. Kjo mund të konsiderohet ende një pasaktësi, por unë tashmë e kam shpjeguar se çfarë ndjekin këta patriotë të rremë, në kombinim me forcat nga SHBA-ja, si politikë.

Por pastaj thuhet: Fokusi – i kësaj të djathte ekstreme – qëndron, ndër të tjera, te kombi, ose “familja me burrë, grua dhe fëmijë, si njësi natyrore dhe themel i shoqërisë. Një klasik i të djathtës ekstreme.” “Arte” financohet me fonde publike, kryesisht nga Gjermania dhe Franca.

Sipas këtij përkufizimi, ka ndoshta shumë ekstremistë të djathtë këtu që, si unë, kanë një pikëpamje pozitive për familjen. Dhe pastaj pyet veten pse këta patriotë të rremë, të cilët duam t’i luftojmë, po tërheqin njerëz të zhgënjyer që ende kanë besim dhe vlerësojnë familjen.

Në realitet, kjo po ushqen polarizimin e shoqërisë. Pikërisht polarizimin nga i cili vuan shoqëria evropiane në shumë fusha sepse paragjykimi ideologjik është në thelb i detyrueshëm nga shteti. Kjo nuk ka lidhje me sundimin e ligjit, as me demokracinë; është qartësisht një abuzim me fondet publike dhe statusin e një transmetuesi publik.

Ne të gjithë e dimë se janë bërë dhe vazhdojnë të bëhen shumë gabime politike në Bashkimin Evropian. Ne duhet të pranojmë vazhdimisht këtë. Dhe ata që i kanë bërë dhe vazhdojnë t’i bëjnë këto gabime, të cilët fatkeqësisht mbajnë pozicione pushteti në disa vende të BE-së, nuk kanë të drejtë të na etiketojnë pastaj si patriotë të rremë. 

Ku, ju lutem, ka një angazhim më të madh për Evropën, një angazhim më të madh për rendin supranacional, një angazhim më të madh për lirinë dhe sundimin e ligjit se sa në të gjitha organizatat që na kanë ftuar në këtë ngjarje sot?

Unë e refuzova më herët praktikën e shtetit providencial që rregullon gjithçka sepse kërkoj përgjegjësi si nga qytetarët e lirë ashtu edhe nga politikanët. Prandaj, një digresion i shkurtër mbi gabimet politike që përballojmë para se të kthehem te politika e jashtme dhe e sigurisë dhe kështu te ideja e një Evrope të aftë gjeopolitikisht.

Kur të njëjtët politikanë që dikur promovuan Green Deal-in  dhe Direktivën e Zinxhirit të Furnizimit me të njëjtën forcë tani tërhiqen sepse realiteti i kap, është e qartë se kemi një problem kuadri në politikë. Ku është përgjegjësia e politikanëve këtu? Sipas cilave kritere kalohen ligjet si të paalternativë, vetëm për t’u amenduar para se të hyjnë në fuqi?

Shteti nuk mund dhe nuk duhet të rregullojë gjithçka. Shteti duhet të krijojë një kornizë në përputhje me politikën e shëndoshë ekonomike, duke krijuar kështu siguri ligjore në vend të burokracisë, dhe duhet të sigurojë sigurinë e brendshme dhe të jashtme. Për këtë ne paguajmë taksa dhe tarifa.

Sa më të mëdha kërcënimet e jashtme, aq më e arsyeshme është bashkëpunimi brenda një komuniteti vlerash, si BE-ja me institucionet e saj të përbashkëta.

Kërcënimi më i madh për Evropën për vite me radhë ka qenë lufta e shfarosjes e Moskës kundër Ukrainës. Një luftë që synon shkatërrimin e një shteti dhe një populli, ndërsa njëkohësisht punon për të ndarë Evropën për kontroll më të lehtë. Unë tashmë theksova se kolona e pestë e Moskës, nga patriotët e rremë te komunistët e vjetër, po kryen tradhti të lartë këtu.

Kur merremi me të ashtuquajturën Federatë Ruse, ne duhet të marrim parasysh disa parime themelore që na ndihmojnë të zhvillojmë një politikë të përgjegjshme ndaj Moskës: Rusia u krijua përmes pushtimit dhe mbahet bashkë nga terrori.

Kjo perandori koloniale e Moskës – ky term i përshtatet më mirë se Rusia – njeh vetëm dy gjendje: luftë ose përgatitje për luftë.

Ai është me orientim ekspansionist. Sapo një popull është pushtuar dhe nënshtruar, ai përdoret për t’u sakrifikuar në luftën tjetër të zgjerimit.

Gënjeshtrat janë shprehje e fuqisë së sundimtarit të Moskës. Edhe nëse ai e di se të gjithë të tjerët e dinë se po gënjen, ai lejohet të gënjejë sepse ka fuqinë për ta bërë këtë.

Pasi këto parime janë kuptuar, nuk duhet të jetë e vështirë – me kusht që të jemi të angazhuar ndaj vlerave evropiane – së pari, të gjejmë një strategji për t’u marrë me Moskën, dhe së dyti, të përcaktojmë qartë se cili është qëllimi i mbështetjes për Ukrainën.

Le të formuloj këto qëllime konkretisht: 

Rikthimi i integritetit territorial dhe sovranitetit të Ukrainës,

Dëmshpërblimet nga Moska,

dhe ndryshimi i regjimit në Moskë.

Rasti i Putinit duhet të trajtohet para një gjykate ndërkombëtare për krime lufte.

Por nuk është vetëm perandoria koloniale e Moskës ajo që sulmon drejtpërdrejt sundimin e ligjit në nivel ndërkombëtar, pra rendin e bazuar në rregulla. Kina nuk e fsheh fare se nuk ka aspak respekt për të drejtat e njeriut. Politika e saj agresive e jashtme, e kombinuar me një politikë ekonomike të synuar në varësi dhe sfondin e ideologjisë komuniste, paraqet një kërcënim masiv për botën e lirë. Komunizmi, fatkeqësisht, nuk ka zhdukur; mos harroni këtë!

Pekini po e bën të qartë se dëshiron të aneksojë Tajvanin, nëse është e nevojshme me forcë ushtarake.

Nëse ne, bota perëndimore, dështojmë të demonstrojmë në marrëdhëniet tona me Rusinë se do të mbrojmë rendin e bazuar në rregulla, që të mos zbresim në anarki globale në të cilën Boshti i mësipërm i së Keqes beson se mund të marrë me forcë çfarë dëshiron, atëherë Kina do të guxojë të nisë një sulm ushtarak ndaj Tajvanit.

Me fjalë të tjera: nëse nuk jemi të gatshëm të mbrojmë rendin e bazuar në rregulla në Ukrainë, atëherë rreziku i luftës në botë do të rritet në mënyrë eksponenciale.

Një Evropë e ndarë nuk do të jetë në gjendje të kapërcejë këto sfida. Kjo demonstrohet edhe nga përpjekjet e Presidentit amerikan Trump për të arritur një marrëveshje me tiranin e Moskës, Putinin, mbi kokën e ukrainasve dhe evropianëve – një marrëveshje që mund të përfitojë rrethet oligarkike të të dy burrave, por nuk mund të sjellë paqe.

Paqja duhet të jetë gjithashtu e drejtë.

Kjo më kthen te një kërkesë që e kam bërë vazhdimisht në fjalimet e mia dhe do ta vazhdoj ta bëj: Evropa, Bashkimi Evropian, ka nevojë për një politikë të vërtetë të jashtme dhe të sigurisë evropiane.

Politika e jashtme evropiane do të thotë jo vetëm koordinimi i politikave të jashtme të 27 shteteve anëtare – dhe shpresoj se do të ketë më shumë – nga Përfaqësuesi i Lartë për Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë, por edhe një ministri e jashtme e BE-së e kryesuar nga një ministër i jashtëm.

Për këtë, ne kemi nevojë për bërthamën e një kushtetute evropiane që sanksionon pikërisht këtë kompetencë të politikës së jashtme për Bashkimin Evropian. Ky pikë, meqë ra fjala, do të përputhej plotësisht me parimet e subsidiaritetit. Ashtu si çdo ministër i jashtëm aktualisht i nënshtrohet mbikëqyrjes parlamentare nga vendi i tij, një ministër i jashtëm i BE-së do t’i nënshtrohej mbikëqyrjes parlamentare nga Parlamenti Evropian, i cili zgjidhet drejtpërdrejt nga qytetarët e BE-së.

Kjo është pikërisht çështja e sovranitetit për të cilën flasin kaq shumë egoistë kombëtarë. Sepse sovraniteti, zonja dhe zotërinj, do të thotë konkretisht aftësia për të vepruar dhe formësuar ngjarjet. Një politikë e jashtme evropiane do të ofronte një vlerë të qartë të shtuar krahasuar me një qasje thjesht nacionaliste.

Bashkë, ne mund të zhvillojmë strategji për t’u marrë me ndryshimet në gjeopolitikë dhe gjeoekonomi. Çfarë do të thotë, për shembull, ngrohja globale për rrugët tregtare botërore? Po i referohem këtu Kalimit Verilindor, i cili do të bëhet i mundur kur Oqeani Arktik të shkrihet.

Por po mendoj edhe për një strategji evropiane për dekolonizimin e mundshëm të perandorisë koloniale të Moskës. Në disa vende tashmë ka programe për të përgatitur politikanë nga popujt e ndryshëm të shtypur të kësaj perandorie të mëparshme për të menaxhuar një skenar të tillë me gjakderdhje sa më të pakët.

As nuk e kam përmendur zgjerimin e marrëdhënieve tona me vendet e Amerikës Latine. Ose një strategji konkrete për Afrikën. Rusia, Kina dhe Shtetet e Bashkuara ushtrojnë ndikim të konsiderueshëm në këto rajone. Kjo zakonisht nuk është në dobi të këtyre rajoneve, por kryesisht në dëm të Evropës.

Si ndividë të angazhuar politikisht, ne të gjithë kemi vëzhguar zhvillimet e ditëve të fundit. Me këtë nuk nënkuptoj vetëm protestat e fundit kundër regjimit në Teheran, të cilat demonstrojnë se vullneti për liri mund të shtypet vetëm përkohësisht. Natyrisht, populli iranian meriton gjithashtu liri, demokraci, të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit. Ata po luftojnë për këto të drejta.

Vetëm që askush të mos keqkuptojë komentet e mia mbi rrëzimin e diktaturës së Maduros në Venezuelë: nuk derdh një lot për këtë shtypës komunist. Por ne duhet të pyesim veten se çfarë nënkupton mënyra e rrëzimit dhe arrestimit të tij nga SHBA-ja. Strategjia e mësipërme e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së thekson Doktrinën Monroe: “Amerika për amerikanët.”

A do të thotë kjo se SHBA-ja nën Donald Trump po braktis vërtet rendin e bazuar në rregulla? A po kthehemi te e ashtuquajtura ligji i xhunglës? A po përcaktohen tani tërë rajone si pjesë e sferës së ndikimit të një hegemoni, ku ai hegemon vendos vetëm? Nëse është kaq e lehtë të çaktivizohen mbrojtjet ajrore të furnizuara nga Moska, pse të mos i jepet Ukrainës mjetet për ta bërë këtë? A do të thotë sferat e ndikimit se Putini dhe Trump tani mund të arrijnë po aq lehtë një marrëveshje mbi kokën e Ukrainës? Çfarë do të thotë kur gruaja e zëvendëskrye-shefit të stafit të Donald Trump ka postuar tashmë një hartë të Groenlandës në ngjyrat e flamurit me yje? Çfarë do të thotë kur SHBA-ja hoqi sanksionet kundër regjimit diktatorial të Lukashenkos në Bjellorusi vetëm disa javë më parë?

Unë nuk hedh fall  për të parashikuar të ardhmen. Dhe nuk jam determinist që mendon se gjithçka është tashmë e paracaktuar. Por ajo që mund të them me siguri është kjo: E gjithë kjo do të na prekë ne evropianët!

Pikërisht për këtë arsye ne si evropianë duhet të pyesim veten nëse duam të vazhdojmë të mbetemi në komoditetin e rehatshëm – dhe kështu të bëhemi peng të fuqive jo-evropiane – apo nëse duam të bëhemi aktorë të pavarur në skenën botërore.

Ne ende kemi mundësinë, kemi ende një dritare mundësish për t’u bërë aktorë të pavarur. Mendoj se të gjithë këtu e dinë se unë e preferoj qartë këtë opsion.

Le të mos i mohojmë përgjegjësinë tonë; le ta marrim seriozisht si evropianë!

-/-